Besin alerjisi testi: deri testi, kan testi ve provokasyon
Besin alerjisinden şüphelenildiğinde hangi testler kullanılır, IgG testleri neden önerilmez ve provokasyon testi nedir? Merak edilenleri yanıtladık.
Bir besini yedikten sonra dudaklarda şişme, ciltte kurdeşen veya kusma gibi belirtiler yaşamak korkutucu olabilir. Besin alerjisinden şüphelenildiğinde doğru testlerle doğru tanıya ulaşmak, hem gereksiz diyet kısıtlamalarını önler hem de gerçekten riskli besinlerin belirlenmesini sağlar.
Besin alerjisi ile besin intoleransı farklıdır
Besin alerjisi, bağışıklık sisteminin bir besin proteinine karşı verdiği tepkidir. Belirtiler genellikle besin yendikten sonraki dakikalar ile iki saat içinde başlar ve kurdeşen, dudak ve dilde şişme, kusma, nefes darlığı, nadiren de anafilaksi şeklinde görülebilir.
Besin intoleransı ise bağışıklık sistemiyle ilgili değildir. Laktoz intoleransında olduğu gibi, genellikle sindirim sorunlarıyla kendini gösterir ve hayatı tehdit eden reaksiyonlara yol açmaz. Çölyak hastalığı da ayrı bir durumdur; glutene karşı gelişen otoimmün bir hastalıktır ve farklı testlerle tanı alır.
Ülkemizde sık görülen besin alerjenleri
Yumurta, süt, fındık, yer fıstığı, ceviz, buğday, susam, balık ve kabuklu deniz ürünleri en sık alerji yapan besinler arasındadır. Çocuklarda süt ve yumurta alerjisi öne çıkar; bunların bir kısmı yaşla birlikte geçebilir. Kuruyemiş, balık ve kabuklu deniz ürünü alerjileri ise daha sıklıkla kalıcıdır.
Kullanılan testler
Deri prick testi
Besin özütleri veya bazı durumlarda taze besinle (prick to prick yöntemi) deri testi yapılabilir. Hızlı sonuç verir. Ayrıntılar için prick testi yazımıza bakabilirsiniz.
Spesifik IgE kan testi
Kanda besine özgü IgE antikorları ölçülür. Bazı besinlerde, örneğin yer fıstığında, bileşen testleri riskin değerlendirilmesine yardımcı olabilir. Ayrıntılar spesifik IgE testi yazımızda.
Besin provokasyon testi
Şüpheli besin, hekim gözetiminde ve giderek artan küçük miktarlarla yedirilir. Kişi her dozdan sonra yakından izlenir. Besin alerjisi tanısında en güvenilir yöntemlerden biri kabul edilir. Olası bir reaksiyona hemen müdahale edilebilmesi için yalnızca deneyimli ekiplerin bulunduğu ve acil müdahale imkanı olan merkezlerde yapılmalıdır. Evde kendi kendinize "deneme" yapmayın.
Pozitif test her zaman alerji demek değildir
Deri ya da kan testinde pozitif çıkan bir besin, gerçekte hiçbir belirti yapmayabilir. Bu duruma duyarlılık denir. Yalnızca test sonucuna bakılarak bir besinin diyetten çıkarılması, özellikle çocuklarda beslenme sorunlarına yol açabilir. Bu nedenle sonuçlar mutlaka belirtilerle birlikte hekim tarafından yorumlanmalıdır.
IgG besin testleri neden önerilmez?
"Gıda intolerans testi" adıyla sunulan ve onlarca besine karşı IgG ölçen testler, uluslararası alerji dernekleri tarafından besin alerjisi veya intoleransı tanısında önerilmemektedir. IgG yanıtı çoğu zaman yalnızca o besinin düzenli olarak yendiğini gösterir. Bu testlere dayanarak yapılan geniş diyet kısıtlamaları gereksiz ve zararlı olabilir. Test ücretleri hakkında genel bilgi için alerji testi ücretleri sayfamıza göz atabilirsiniz.
Besin günlüğü tutmak
Tanı sürecinde en değerli bilgilerden biri, sizin tuttuğunuz kayıtlardır. Belirtilerin başladığı her durumda; ne yediğinizi, ne kadar yediğinizi, besinin çiğ mi pişmiş mi olduğunu, belirtilerin ne kadar sürede başladığını ve ne kadar sürdüğünü yazın. Egzersiz, alkol veya ağrı kesici kullanımı gibi bazı etkenler reaksiyonları artırabildiği için bunları da not edin. Bu kayıtlar, hekiminizin hangi besinleri test edeceğine karar vermesini kolaylaştırır.
Ne yapmalı?
Bir besinle ilişkili olduğunu düşündüğünüz belirtileri, yediğiniz miktarı ve belirtilerin ne kadar sürede başladığını not edin. Bu bilgilerle bir alerji uzmanına başvurun. Nefes darlığı, boğazda daralma veya bayılma hissi gibi belirtilerde ise beklemeden 112'yi arayın.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerini tutmaz. Belirtileriniz için bir hekime başvurun; nefes darlığı veya dudak ve dilde şişme gibi ani belirtilerde 112'yi arayın.
